
نقد سریال سرخ و سیاه؛ بررسی داستان، فیلمنامه، بازیگری و کارگردانی این سریال ایرانی همراه با نگاهی به نقاط قوت و ضعف آن.













بعضی داستانها از دل اتفاقات بزرگ و پیچیده بیرون نمیآیند؛ گاهی برخوردی ساده، گفتوگویی کوتاه یا حتی هممسیر شدن چند غریبه دستمایۀ شکلگیری قصهای جذاب است. «تاکسی» به نویسندگی سروش صحت از همین جنس روایتهاست؛ مجموعهای که به سراغ آدمهای معمولی، موقعیتهای روزمره و اتفاقاتی میرود که شاید در نگاه اول چندان مهم بهنظر نرسند، اما هر کدام دنیایی از قصه و شخصیت را در خود جای دادهاند. این سریال با ساختاری اپیزودیک روایتهای مستقلی را در کنار یکدیگر قرار میدهد و از دل سفرهای کوتاه شهری، موقعیتهای انسانی و گاه غیرمنتظرهای خلق میکند. در این میان، تاکسیها فقط محل وقوع اتفاقات نیستند، به فضایی برای برخورد آدمها، شنیدن حرفها و آشکار شدن گوشههایی از زندگی آنها تبدیل میشوند. «تاکسی» تلاشی است برای پیدا کردن قصه در دل روزمرگی؛ جایی که هر مسافر میتواند آغاز یک روایت تازه باشد. در ادامه با بررسی و نقد سریال تاکسی همراه ما باشید.
نویسنده
در این نقد، مضمون اصلی و بسیاری از بخشهای مهم سریال «تاکسی» بهطور کامل افشا میشود. اگر سریال را ندیدهاید و دوست ندارید موضوع آن را متوجه شوید، خواندن این نقد را به شما توصیه نمیکنیم.
امتیاز نگارنده: 6.5 از 10
پیشنهاد: اگر بهدنبال سریال اپیزودیک کوتاه، دوستداشتنی، ساده و عاری از هرگونه پیچیدگی هستید، سریال تاکسی پیشنهاد ایدهآلی برای شما خواهد بود.
«تاکسی» مجموعهای اپیزودیک است که هر قسمت آن داستانی مستقل با شخصیتها و موقعیتهای متفاوت دارد. نقطۀ آغاز مجموعه، یک تاکسی پیکان قرمز قدیمی است که صاحب آن با بازی علی مصفا در قسمت نخست تصمیم به فروش آن میگیرد. این تاکسی به محمدرضا صولتی فروخته میشود و از آن پس مسیر تازهای برای روایت داستانهای مختلف شکل میگیرد.
فیلمنامۀ تاکسی را سروش صحت و ایمان صفایی نوشتهاند و کارگردانی این سریال برعهدۀ حسن نوری است. مجید صالحی تهیهکنندگی مجموعه را برعهده دارد و علی مصفا نیز بهعنوان مشاور هنری در شکلگیری آن حضور داشته است.
ایدۀ اولیه شکلگیری سریال «تاکسی» از کتاب «تاکسیسواری» نوشته سروش صحت گرفته شده است. این کتاب مجموعهای از داستانکها و روایتهای کوتاه است که از دل تجربهها، مشاهدات و برخوردهای روزمره شکل گرفتهاند. صحت در این اثر به سراغ موقعیتی آشنا و تکرارشونده در زندگی شهری، یعنی تاکسیسواری، رفته و از آن بستری برای روایت قصۀ آدمهای مختلف ساخته است.
تبدیل چنین مجموعهای از داستانهای کوتاه به یک سریال، امکان گسترش این جهان روایی را فراهم میکند. تاکسی بهعنوان فضای مشترک این قابلیت را دارد که در هر سفر میزبان آدمهایی تازه و ماجراهایی متفاوت باشد؛ بیآنکه الزاماً به خط داستانی واحد و پیوسته وابسته بماند. به این ترتیب، ایدۀ اصلی کتاب در قالب مجموعۀ تصویری و اپیزودیک بازآفرینی شده است. درنهایت، سریال «تاکسی» را باید تلاشی برای انتقال جهان داستانی و نگاه سروش صحت از ادبیات داستانک به قالب سریال دانست.

یکی از ویژگیهای جالبتوجه «تاکسی»، ساختار اپیزودیک آن است. در هر قسمت با شخصیتها و ماجراهای تازهای روبهرو میشویم. چیزی که به این روایتهای پراکنده انسجام میدهد، حضور تاکسیها و بهخصوص پیکان گوجهای جوانان قدیمی است. پیکان قرمز (گوجهای جوانان) شخصیت اصلی و محوری سریال است؛ خودرویی که در بسیاری از اتفاقات نقش دارد و بخشی از حوادث مهم داستان از طریق آن شکل میگیرد یا روایت میشود.
داستانهای سریال عموماً ساده، معمولی و برگرفته از موقعیتهای آشنای زندگی روزمرهاند و دقیقاً همین سادگی است که آنها را بامزه و دوستداشتنی میکند. «تاکسی» تلاش نمیکند از اتفاقات معمولی داستانهایی پیچیده و عجیب بسازد یا با گرهافکنیهای متعدد مخاطب را غافلگیر کند. گاهی موقعیت ساده یا گفتوگوی معمولی همۀ چیزی است که برای شکلگیری یک قسمت نیاز است. قسمت پنجم سریال تاکسی نمونۀ جالبی از این رویکرد است؛ قسمتی که با الهام و اقتباسی طنزآمیز از فیلم «پالپ فیکشن» ساخته شده و تا الان بهترین قسمت سریال است.
سادگی فقط به داستانها محدود نمیشود و در طراحی صحنه و لباس نیز بهچشم میخورد. همهچیز در سادهترین شکل ممکن قرار دارد و این موضوع نهتنها نقطهضعف مجموعه نیست، بلکه با فضای کلی و جنس روایت آن هماهنگی دارد. طراحیها قرار نیست توجه مخاطب را به خودشان جلب کنند یا جلوهای متفاوت و پرزرقوبرق به سریال بدهند. حتی زمان قسمتها نیز نسبتاً کوتاه و جمعوجور است (بین 30 تا 40 دقیقه) و در همۀ بخشهای تولید، نوعی رویکرد مینیمال و دوری از اضافهکاری مشاهده میشود.
«تاکسی» سریال سادهای است؛ نه ادا و اطوار روشنفکرانه دارد، نه تلاش میکند خودش را اثری عمیق و پیچیده نشان دهد، و نه مدام به مخاطب یادآوری میکند که با یک سریال فوقالعاده و متفاوتی روبهروست. این مجموعه نه ادعای بزرگی دارد و نه میخواهد خودش را بهترین سریال حال حاضر معرفی کند. صرفاً تلاش میکند چند داستان کوتاه و سرگرمکننده را در قالبی جمعوجور روایت کند. حتی بازیها نیز در همین چهارچوب قرار میگیرند؛ نه با بازی خارقالعادهای مواجهیم و نه با بازیای ضعیف. بازیها در سطحی متوسط و متناسب با فضای ساده سریال قرار دارند.
«تاکسی» سریالی متوسط است که تلاشی هم برای پنهان کردن این متوسط بودن یا تبدیل کردن خودش به اثری بزرگتر از آنچه هست نمیکند و دقیقاً همین نکته این سریال را برای مخاطب دوستداشتنی میکند.
فضاسازی سریال نیز در امتداد همین نگاه شکل گرفته است. بخش عمدۀ اتفاقات در خیابانها، فضای باز و محیط شهری میگذرد و تنها گاهی برخی داستانها به فضاهای بسته منتقل میشوند. خیابان و شهر در این مجموعه صرفاً پسزمینۀ اتفاقات نیستند، بخشی از هویت آن بهشمار میروند. تاکسیها در دل همین فضای شهری حرکت میکنند و در طول مسیر شاهد برخوردها، گفتوگوها و موقعیتهای مختلف انسانی هستند.
تاکسی در این سریال به محلی برای تماشای اشکها و لبخندهای آدمها تبدیل شده است؛ آدمهایی که هر کدام داستانی دارند، برای مدتی کوتاه هممسیر میشوند و بعد دوباره به زندگی خود بازمیگردند.
یکی از بخشهایی که میتوانست در «تاکسی» حرفهایتر و حسابشدهتر باشد، کارگردانی، قاببندی و دکوپاژ است. در طول سریال کمتر با قاببندیهای خلاقانه، میزانسنهای فکرشده یا فیلمبرداری چشمگیر روبهرو میشویم. البته این سادگی تا حد بسیاری با حالوهوای کلی مجموعه هماهنگ است؛ سریالی که نه در داستانگویی ادعای پیچیدگی دارد و نه در ظاهر میخواهد خودش را اثری متفاوت و پرزرقوبرق نشان دهد.
گاهی سادگی قابها و میزانسنها بهاندازهای است که احساس میکنیم خودمان از نزدیک در حال تماشای اتفاقات هستیم؛ انگار کنار شخصیتها نشستهایم و بدون واسطه شاهد گفتوگوها و ماجراهایشان هستیم. این اتفاق بد نیست و حتی به صمیمیت فضای سریال کمک میکند. با این حال، سادگی در روایت و اجرا نباید مانع استفاده از ظرفیتهای حرفهایتر سینمایی شود. چهبسا با دکوپاژی دقیقتر، میزانسنهای خلاقانهتر، قاببندیهای حسابشده و فیلمبرداری پختهتر همین داستانهای ساده تأثیر بیشتری بر مخاطب میگذاشتند.
شاید «تاکسی» با حفظ همۀ سادگی و بیادعاییاش میتوانست از نظر بصری هم به اثری ماندگارتر تبدیل شود. تفاوت بسیاری بین ساده بودن اثر و ساده اجرا شدن آن وجود دارد؛ اولی انتخابی آگاهانه و قابلدفاع است، اما دومی همیشه به نفع اثر تمام نمیشود.

برای فهمیدن گاو قسمت چهارم سریال «تاکسی» بد نیست کمی از این سریال فاصله بگیریم و به جهان سینمایی سروش صحت نگاه کنیم. گاو در جهان آثار صحت موجودی غریبه و بیربط نیست؛ حیوانی است که پیشتر هم در «جهان با من برقص»، «صبحانه با زرافهها» و … حضوری معنادار داشته است.
در سکانس پایانی «جهان با من برقص»، صحت با بازسازی تابلوی شام آخر، یکی از جایگاهها را به گاو محبوب جهانگیر اختصاص میدهد. این انتخاب صرفاً شوخی تصویری نیست. گاو در این میزانسن در کنار انسانها قرار میگیرد؛ گویی طبیعت و حیوانات هم بخشی از جمعی هستند که زندگی بدون حضورشان ناقص است. همچنین گاو نماد برکت و پیوند انسان با طبیعت محسوب میشود.
این انتخاب با جهان فکری صحت هم تناسب دارد؛ جهانی که در آن مرز میان امر جدی و شوخی، واقعیت و خیال، انسان و حیوان، همیشه آنقدرها قطعی نیست. او بارها از موقعیتهای نامتعارف و شخصیتهای بهظاهر عجیب استفاده کرده تا مخاطب را به تماشای دوبارۀ زندگی روزمره دعوت کند.
حضور دوبارۀ گاو در «تاکسی» را نمیتوان بدون توجه به سابقۀ این نشانه در جهان آثار او تفسیر کرد. در «جهان با من برقص» گاو نشانهای از طبیعت، برکت و همزیستی است. در سریال «تاکسی» با حیوانی مواجهیم که فقدان، سوگ و اعتراض را تجربه میکند. در هر دو مورد، صحت از یک حیوان برای عبور از جهان عادی و رسیدن به موقعیتی تأملبرانگیز استفاده میکند.
با این حال، در روزهای اخیر در شبکههای اجتماعی، بهویژه اینستاگرام، برداشت دیگری از این سکانس دستبهدست میشود. عدهای گاوی را که در خیابان نشسته و حاضر به حرکت نیست، استعارهای مستقیم از معترضان ایرانی میدانند؛ گویی صحت با روایت کشته شدن همسر این گاو در کشتارگاه و امتناع او از ترک خیابان قصد داشته اعتراض مردم ایران را بهسخره بگیرد یا آن را به رفتاری بیمنطق یا گاومنشانه تقلیل دهد. این تفسیر بیش از آنکه بر شناخت جهان آثار سروش صحت تکیه داشته باشد، بر یک تطبیق شتابزده و بیرون کشیدن سکانس از بستر روایی و جهان فکری سازندهاش استوار است. مسئله اینجاست که صرف شباهت ظاهری یک موقعیت داستانی به یک وضعیت اجتماعی لزوماً به معنای قصد مؤلف برای بازنمایی یا تمسخر آن وضعیت نیست. میتوان دربارۀ انتخاب این روایت، کیفیت پرداخت آن یا حتی تداعیهایی که برای مخاطب ایجاد میکند بحث کرد؛ اما نسبت دادن یک نیت سیاسی مشخص به سازنده، بدون شواهد کافی، بیشتر شبیه تحمیل یک معنای ازپیشتعیینشده به اثر است تا نقد آن. بهخصوص وقتی پای فیلمسازی در میان است که حیوانات و موقعیتهای نامتعارف، بخشی از زبان استعاری و جهان همیشگی آثارش هستند.
سریال «تاکسی» مجموعهای ساده، کمادعا و تا حد بسیاری معمولی است که جذابیتش را نه از داستانهای پیچیده و اتفاقات عجیب، بلکه از دل موقعیتهای آشنای زندگی روزمره بهدست میآورد. شاید این سریال در بسیاری از بخشها نتواند مخاطب را شگفتزده کند یا اثری ماندگار و متفاوت باشد، اما در عوض لحظات بامزه و دوستداشتنی کم ندارد. مهمترین ویژگی سریال همین تلاش نکردن برای متفاوت بودن است. «تاکسی» میخواهد چند داستان کوتاه از آدمهایی معمولی روایت کند و در این مسیر گاهی لبخند بگیرد و گاهی مخاطب را به فکر فروببرد. همانطور که در نقد سریال تاکسی اشاره کردیم، شاید نتوان آن را سریالی درخشان دانست، اما میتوان از تماشایش لذت برد؛ درست مانند سفری شهری که مقصد در آن چندان اهمیتی ندارد و آنچه در طول مسیر میگذرد، جذابتر از رسیدن به مقصد است.

نقد سریال سرخ و سیاه؛ بررسی داستان، فیلمنامه، بازیگری و کارگردانی این سریال ایرانی همراه با نگاهی به نقاط قوت و ضعف آن.
درود
خیلی مشتاق بودم در این نقد در رابطه با اون سکانش گاو وسط جاده بحث میشد! اما هیچ اشارهای نکردید؟ اون گاو نماد کیه؟
درود بر شما.
این بخش به نقد اضافه شد.
میتونین بخونین💐
درود
خیلی مشتاق بودم در این نقد در رابطه با اون سکانش گاو وسط جاده بحث میشد! اما هیچ اشارهای نکردید؟ اون گاو نماد کیه؟
درود بر شما.
این بخش به نقد اضافه شد.
میتونین بخونین💐