در میان انبوه فیلمهای ترسناکی که هر سال روی پرده سینما میآیند، کم پیش میآید که یک ابزار آشنا و پرطرفدار مثل کارت تاروت، به قهرمانِ منفیِ اصلیِ داستان تبدیل شود. فیلم Tarot محصول ۲۰۲۴ استودیوی Screen Gems و توزیعشده توسط Sony Pictures، دقیقاً همین کار را کرد؛ این فیلم یک باور قدیمی در دنیای تاروتخوانی را دستمایهی یک ماجرای وحشتناک قرار داد و توانست توجه هم طرفداران سینمای ترسناک و هم علاقهمندان به فال و طالعبینی را به خود جلب کند.
در این مطلب، هم به سراغ داستان و ساخت این فیلم میرویم و هم نگاهی میاندازیم به اینکه چقدر از آنچه در پرده سینما میبینیم، با دنیای واقعیِ تاروت همخوانی دارد.
معرفی کلی: فیلمی دربارهی یک قانون شکستهشده
Tarot نوشته و ساختهی دو کارگردانِ تازهکار، اسپنسر کوهن و آنا هالبرگ است که این پروژه اولین تجربهی کارگردانی مشترک آنها محسوب میشود. فیلمنامه بر اساس رمان نوجوانانهی «Horrorscope» نوشتهی نیکلاس آدامز (نام مستعار جان پیل) نوشته شده و در تاریخ سوم می ۲۰۲۴ در سینماهای آمریکا اکران شد.
بودجهی ساخت این فیلم حدود هشت میلیون دلار اعلام شده و در نهایت با فروش نزدیک به ۵۰ میلیون دلار در گیشهی جهانی، از نظر تجاری موفق ارزیابی شد؛ هرچند نقدهای منتقدان حرفهای برای آن چندان مثبت نبود.
خلاصهی داستان (بدون لو دادن پایان)
داستان فیلم حول محور گروهی از دوستان دانشجو میچرخد که برای گذراندن یک تعطیلات آخر هفته، به یک عمارت قدیمی و دنج در حومهی شهر سفر میکنند. در طبقهی زیرزمین این خانه، یک جعبهی چوبی قدیمی با نمادی از پنتاکل شعلهور پیدا میشود که درون آن یک دست کارت تاروت دستساز و بسیار قدیمی نگهداری شده است.
یکی از شخصیتهای اصلی داستان، هیلی، از دوران کودکی به طالعبینی و علوم غریبه علاقه داشته و علیرغم تردید اولیه، تصمیم میگیرد برای سرگرمی گروه، برای هر یک از دوستانش با همین دک ناشناس فال بگیرد. همینجاست که یکی از قدیمیترین و جدیترین قوانین نانوشتهی دنیای تاروتخوانی زیر پا گذاشته میشود: هرگز از دک کارت شخص دیگری برای فال گرفتن استفاده نکن.
پس از آن شب، هر یک از دوستان بهترتیب با اتفاقاتی وحشتناک روبهرو میشوند که دقیقاً با کارتی که در فالشان ظاهر شده، همخوانی دارد. آنها بهمرور متوجه میشوند که یک نیروی شوم در این کارتها به دام افتاده و برای آزاد شدن، جان هرکدام از آنها را طلب میکند. تنها راه نجات، پیدا کردن ریشهی نفرین و تلاش برای نابود کردن دک، پیش از آنکه فال هرکدامشان به واقعیت بپیوندد.
بازیگران و عوامل اصلی
در نقشهای اصلی این فیلم میتوان به هریت اسلیتر (در نقش هیلی)، جیکوب باتالون (شناختهشده برای بازی در فیلمهای Spider-Man)، آوانتیکا (بازیگر Mean Girls نسخهی ۲۰۲۴)، آدین بردلی، هامبرلی گونزالس، ولفگانگ نواوگراتز و لارسن تامپسون اشاره کرد. المون فوئره نیز در نقش کاراکتری رمزآلود به نام آلما، که در روند داستان به گروه کمک میکند، ظاهر میشود.
موسیقی متن فیلم را جوزف بیشارا، آهنگساز باسابقهی ژانر وحشت، ساخته و فیلمبرداری آن نیز بر عهدهی الی اسمولکین بوده است.
چرا سازندگان فیلم سراغ تاروت رفتند؟
ایدهی اصلی فیلم از یک قانون رایج در فرهنگ عامیانهی تاروتخوانی الهام گرفته شده: اینکه دک تاروت شما، ابزاری شخصی و حساس است و استفادهی دیگران از آن (یا برعکس، استفادهی شما از دک شخص دیگر) میتواند انرژی و ارتباط شهودی موجود در کارتها را مختل کند. در دنیای واقعی، بسیاری از تاروتخوانهای حرفهای معتقدند دک باید «بایند» شود، یعنی صاحبش با آن ارتباط انرژتیک برقرار کند، و به همین دلیل معمولاً از عاریه دادن یا گرفتن دک دیگران خودداری میکنند.
سازندگان فیلم این باور نسبتاً بیخطر را به یک نفرین مرگبار تبدیل کردهاند؛ رویکردی که اگرچه از نظر واقعگرایی چندان دقیق نیست، اما پایهی خوبی برای یک داستان ترسناک فراهم کرده است.
تاروت واقعی در برابر تاروت هالیوودی
یکی از جذابترین جنبههای این فیلم برای مخاطبانی که با دنیای واقعی تاروت آشنایی ندارند، آشنایی گذرا با ساختار این کارتهاست. اما فیلم برای رسیدن به هدف دراماتیک خود، بخش زیادی از واقعیتهای تاریخی و ساختاری تاروت را ساده یا تحریف کرده است. برای درک بهتر تفاوت میان افسانهی سینمایی و واقعیت، بد نیست نگاهی به ساختار اصلی یک دک تاروت استاندارد بیندازیم.
یک دک کامل تاروت از ۷۸ کارت تشکیل شده که به دو بخش اصلی تقسیم میشود:
ـ آرکانای بزرگ (Major Arcana): شامل ۲۲ کارت است که موضوعات و تحولات بزرگ زندگی را نشان میدهند؛ کارتهایی مثل «مرگ»، «برج» یا «ماه» که در فرهنگ عامه هم شناختهشدهاند.
ـ آرکانای کوچک (Minor Arcana): شامل ۵۶ کارت است که به چهار خال جام، شمشیر، چوبدست و سکه تقسیم میشوند و جزئیات و اتفاقات روزمرهی زندگی را روایت میکنند.
ریشهی تاریخی این کارتها نیز به اواخر قرن چهاردهم میلادی برمیگردد؛ زمانی که این کارتها احتمالاً از مسیر مصر یا خاورمیانه وارد اروپا شدند. قدیمیترین سند ثبتشده مربوط به این کارتها، به سال ۱۳۶۷ میلادی و شهر برن باز میگردد. در آن دوران، تاروت بیشتر برای بازی و سرگرمی استفاده میشد و کاربرد آن برای فالگیری و پیشگویی، پدیدهای متأخرتر است که در اواخر قرن هجدهم شکل گرفت.
طرح کلاسیک و پرکاربردی که در اغلب فیلمها و از جمله در همین فیلم بهعنوان الگوی بصری کارتها استفاده میشود، برگرفته از دک رایدر ویت (Rider-Waite) است؛ همان طرحی که در دنیای واقعی هم پرفروشترین و پرکاربردترین دک تاروت برای تازهکارهاست، چون تصویرسازی آن پایهی آموزش اکثر کتابها و دورههای تاروتخوانی در سراسر دنیاست.
بازخورد منتقدان و جایگاه فیلم در ژانر وحشت
با وجود فروش نسبتاً خوب گیشه، فیلم Tarot از سوی اغلب منتقدان با نقدهای متوسط تا منفی روبهرو شد. بسیاری از آنها معتقد بودند فیلم از نظر بصری و اتمسفر، کار قابلقبولی انجام داده اما در پرداخت شخصیتها و اصالت داستان، چیز تازهای برای ارائه ندارد و بیشتر در چارچوب کلیشههای آشنای ژانر اسلشر باقی میماند.
با این حال، همین موفقیت گیشهای نشان میدهد که تاروت بهعنوان یک نماد فرهنگی، همچنان برای مخاطب عام جذابیت و رمزوارگی خاص خودش را حفظ کرده است؛ موضوعی که فیلمسازان ژانر وحشت هم بهخوبی از آن باخبرند و بارها سراغش رفتهاند.
چرا تاروت اینقدر برای سینمای ترسناک وسوسهانگیز است؟
ترکیب تصاویر نمادین، رازآلود و گاه تیرهی کارتهای آرکانای بزرگ (مثل مرگ، شیطان یا برج) با ایدهی «آگاهی از سرنوشت پیش از وقوع آن»، ترکیبی ایدهآل برای داستانهای ترسناک است. وقتی شخصیتی از قبل بداند چه بلایی قرار است سرش بیاید ولی نتواند از آن فرار کند، تعلیق روایی به اوج خودش میرسد؛ همان چیزی که فیلم Tarot هم تلاش کرده با پیوند هر مرگ به یک کارت خاص، آن را بازسازی کند.
این جذابیت سینمایی، دقیقاً همان دلیلی است که باعث میشود علاقهمندی به تاروت واقعی هم پس از اکران چنین فیلمهایی افزایش پیدا کند؛ بسیاری از تماشاگران کنجکاو میشوند بدانند آیا تاروت واقعی هم همینقدر رمزآلود است یا صرفاً یک ابزار برای خودشناسی و مرور تجربیات درونی است.
اگر فیلم شما را کنجکاو کرده: تاروت واقعی اینطور نیست
خبر خوب برای کسانی که پس از تماشای این فیلم به دنیای تاروت علاقهمند شدهاند این است: برخلاف روایت فیلم، کار با کارتهای تاروت در واقعیت هیچ خطری ندارد. تاروت در عمل بیشتر ابزاری برای تمرکز ذهنی، خودشناسی و مرور زوایای پنهان یک موقعیت است، نه دری بهسوی نیروهای شوم.
اگر بعد از دیدن Tarot دوست دارید یک دک اصیل رایدر ویت را از نزدیک تجربه کنید و شخصاً برای اولین بار دست به فالگیری بزنید، مجموعهی متنوعی از دکهای تاروت باکیفیت را میتوانید در فروشگاه آیسان کارت پیدا کنید؛ بدون هیچ نفرینی، فقط یک تجربهی آرام برای شناخت بهتر خودتان.
جمعبندی
Tarot (2024) شاید از نظر منتقدان حرفهای، فیلمی بهیادماندنی در تاریخ سینمای وحشت نباشد، اما توانست با گرفتن الهام از یک باور رایج در دنیای فالگیری، مخاطبان زیادی را با خودش همراه کند و بار دیگر نشان داد که تاروت، فارغ از اینکه آن را ابزاری برای خودشناسی بدانیم یا صرفاً یک سرگرمی فرهنگی، همچنان یکی از پرکششترین نمادهای رازآلود در فرهنگ پاپ است. اگر این فیلم شما را کنجکاو دنیای واقعی کارتهای تاروت کرده، بهترین قدم بعدی، شروع یادگیری با یک دک استاندارد و معتبر است؛ بدون هیچ نگرانی از نفرین یا سرنوشتی از پیش رقمخورده.
